Ik hoor steeds vaker om mij heen dat mensen zich afvragen wat dat inhoudt, gaslighting. Sinds zo’n 3 jaar ben mij er in gaan verdiepen. Binnen mijn vorige relatie ben ik helaas onderworpen geweest aan gaslighting. Gaslighting is een manipulatietechniek die, al dan niet bewust, wordt ingezet om een ander te laten twijfelen aan de realiteit, waarna die ander zijn eigen perceptievermogen van de realiteit niet meer vertrouwt. Beetje bij beetje krijgt de manipulator steeds meer grip op de psyche van het ‘slachtoffer’, om op deze manier het gevoel van macht te ervaren over de ander. Het slachtoffer wordt in een constante staat van verwarring gebracht.
Cognitieve dissonantie noem je dat. En nu is onze psyche zo vorm gegeven dat het niet van deze staat van verwarring houdt. Als reactie daarop trekt je cognitie de verwarring weer recht door jezelf ervan te overtuigen dat jij het zelf dan toch mis zou hebben. Zeker wanneer die ander erg overtuigend is. Je psyche zal alles op alles zetten om je uit die staat van verwarring te halen, ook als dat betekend dat je daarvoor je eigen realiteitsbesef op moet geven.
Binnen de dynamiek van deze relatie zal het slachtoffer meebuigen met de realiteitsvervorming die de manipulator aanbrengt. Zeker hoogsensitievelingen met een instabiel zelfbeeld zijn extra vatbaar voor dit soort technieken. Deze techniek gaat onderhuids zitten, gebeurd achter de voordeur en wordt heel langzaam opgebouwd, zodat het voor het slachtoffer ook onopgemerkt blijft dat ze wordt bespeeld. Daarom zijn deze dynamieken zowel voor het slachtoffer als voor de buitenwereld moeilijk te herkennen.
Ook worden er andere technieken gebruikt om het gaslighting te faciliteren, zoals love bombing, the silent treatment en het creëren van flying monkeys. Technieken die ook een aparte uitleg verdienen. Voor deze blog wordt dat te veel, dus is het voor nu voldoende om te benoemen dat macht uitoefen door manipulatie niet in stand wordt gehouden door één enkele techniek. Als we puur kijken naar de gaslighttechniek heb ik daar een voorbeeld van uit mijn eigen leven. Omdat gaslighting zich zo onopgemerkt uitbouwt, zit er een verloop in dit proces. Daarom zal het toelichten van een enkele situatie niet de lading dekken van de desastreuze gevolgen die dit soort manipulatietechnieken hebben.
We gaan een aantal jaren terug in de tijd. Ik was met mijn toenmalige partner naar een verjaardagfeestje geweest bij vrienden en ik had er de grootste lol gehad. We stapten in de auto om terug naar huis te rijden. Ik was de bob, dus was heb de hele avond nuchter beleeft. Ik vertelde vol enthousiasme over hoe gezellig het was. Ik stelde de retorische vraag ‘Was gezellig he?’ De vriendelijkheid die mijn toenmalige partner bij het feestje nog aan anderen liet ziet zien, sloeg om als het verschil tussen dag en nacht bij het stellen van deze vraag. Haar reactie: ‘Had je echt niet door hoe mensen zich aan jou irriteerden vanavond?’ ‘Je was zo druk en aanwezig, zag je hun gezichten niet?’
Ik reageerde daarop dat ik dat ik het niet doorhad. Zij wist dat ik soms uit enthousiasme in een hypermodus kan komen, waar ik toendertijd dan moeilijk uit kon komen en waar ik mij vervolgens onzeker over voelde. Deze gevoelige plek zette ze in. Het zaadje was gepland en de verwarring was aangebracht. Had ik de situatie dan zo anders beleefd dan deze daadwerkelijk was? Had ik het dan zo verkeerd gezien? Irriteerden mensen zich aan mij terwijl ik dat niet doorhad? Had ik mij dan weer niet beheerst? Het blije en enthousiaste gevoel dat ik voelde had plaats gemaakt voor twijfels en onzekerheid. Deze twijfels werden groter en groter.
Goddank heb ik de stap gezet om deze vrienden na een tijdje te vragen hoe zij mij op die betreffende avond hadden ervaren. Het antwoord bleek het tegenovergestelde van irritant. Volgens hen bleek ik een gangmaker te zijn geweest. Ik was in verwarring over wat mijn ex-partner mij had verteld en wilde het bespreekbaar maken. In plaats van het geven van antwoord werd de volgende manipulatie techniek ingezet, namelijk de silent treatment. Even in het heel heel heel kort is dit een techniek waarbij je compleet wordt genegeerd, alsof je niet bestaat, tot je smeekt dat de ander weer met je gaat praten. Je bent bereidt om dan alles te doen zolang dat gevoel van afwijzing maar weggenomen wordt. Smeken deed ik dan ook letterlijk. Deze techniek speelt in op je wond van angst om verlaten te worden. Ook een zeer krachtige manipulatietechniek dus, wanneer je deze wond hebt.
Gelukkig was ik op een plek met mijzelf terecht gekomen waarin ik begon te beseffen dat het niet bepaald pluis was van hoe mijn ex-partner met mij om ging. Het duurde nog een ruime tijd voordat ik uit deze relatie stapte. Ik besefte pas echt de mate van toxiciteit van deze relatie toen ik er daadwerkelijk uit was. Toen kwam de confronterende klap pas echt. Daarmee voelde ik ook de noodzaak om mijzelf weerbaarder te maken voor mensen met dit soort omgangsnormen.
De kern van waarom je ontvankelijk bent geworden voor dit soort mensen is terug te herleiden naar je kindertijd. Daar zijn in de ouder-kind relatie fundamenteel dingen anders gegaan dan noodzakelijk waren voor het neerzetten van een stabiele en weerbare basis in jezelf. Vaak komt dat neer op een gebrek aan gehoord en gezien worden. Gebrek aan emotionele beschikbaarheid van ouders. Ook voor mij lag daar innerlijk helingswerk te doen. Ik moest en zou niet meer ontvankelijk worden voor mensen met dit soort omgangsnormen.
Nu heb ikzelf gaslighting meegemaakt binnen een partnerrelatie. Tijdens mijn jongvolwassenheid. Momenteel heb ik mensen op mijn behandeltafel die ook onderhevig zijn geweest aan dergelijke manipulatietechnieken, maar dan door hun eigen ouders. Tijdens hun kindertijd dus. En ik zie van dichtbij wat het met de ontwikkeling van hun innerlijke en buitenwereld heeft gedaan. Dat ik deze mensen het proces met zichzelf zie aangaan om van binnenuit te gaan helen. Om hun eigen realiteitsbesef weer te durven omarmen. Daar heb ik veel lof voor.
Het vraagt namelijk om veel moed om de verantwoordelijkheid te pakken voor je eigen welzijn. Überhaupt verantwoordelijkheid nemen voor je eigen welzijn is al knap lastig voor de meeste mensen, laat staan met een achtergrond als deze. Dan kan ik alleen maar zeggen dat ik het bijzonder vind dat ik op zo’n intieme manier mee mag lopen in hun groeiproces. Hartverwarmend vind ik het, om te zien dat deze mensen hun eigen besef van de realiteit steeds meer vertrouwen. Dat ik ze mag zien groeien.
